Złoże biologiczne inaczej filtr biologiczny (biofiltr) to urządzenie do biologicznego oczyszczania ścieków, które rozlewane są cienką warstwą po materiale filtracyjnym, na którym rozwija się błona biologiczna. Złoże biologiczne jest urządzeniem oczyszczalni ścieków do intensywnego biologicznego oczyszczania ścieków w środowisku powietrznym. Urządzenie składa się ze zbiornika wypełnionego materiałem filtracyjnym oraz zraszacza.
Materiał filtracyjny to kruszywo: tłuczeń, żużel, koks. Na nim rozwija się błona biologiczna - warstwa bakterii tlenowych.W domach jednorodzinnych rzadko stosuje się oczyszczanie ścieków na złożu biologicznym. Jest to sposób wykorzystywany w trudnych warunkach gruntowo-wodnych. Złoże biologiczne jest także niewrażliwe na zmiany przepływu ścieków w ciągu dnia i kilkudniowy całkowity brak dopływu. Jest również dobrym rozwiązaniem na terenach o zwartej zabudowie, gdyż nie wymaga dużej powierzchni. Wydajność oczyszczania zależy od powierzchni błony. Materiał filtracyjny powinien mieć granulację tak dobraną, aby przy dużej powierzchni umożliwić dostateczny dopływ powietrza.Zraszacz rozprowadza ścieki po powierzchni złoża. W trakcie przepływu przez warstwę filtracyjną mikroorganizmy adsorbują substancje organiczne zawarte w ściekach i zużywają je do swoich procesów życiowych.Automatyczne sterowanie procesami oczyszczania ścieków wymaga kontroli. Do tego służy specjalna tablica kontrolno-sterująca. Gdy przestój oczyszczalni ma być dłuższy niż kilka dni, należy ją wyłączyć i uruchomić ponownie, gdy będzie potrzebna. Raz w roku złoże trzeba przepłukać. Zwykle nie przewiduje się wymiany złoża podczas całego okresu eksploatacji oczyszczalni. Dzienne zużycie energii elektrycznej wynosi 1-1,5 kWh.
Jaka jest różnica między złożem biologicznym a osadem czynnym?
Proces zachodzący na złożach biologicznych porównać można do procesu zachodzącego w górskich potokach górskich, gdy zanieczyszczenia dopływają do kamienistego dna. Bakterie, które rozwijają się na powierzchni kamieni, usuwają rozpuszczone zanieczyszczenia i dzięki temu oczyszczają przepływającą wodę. Identyczny proces zachodzi na złożach biologicznych wypełnionych żwirem, kruszywem lub tworzywem sztucznym na którym rozwija się błona biologiczna oczyszczająca ścieki. Bakterie rozmnażają się przeprowadzając jednocześnie oczyszczanie ścieków.
Oczyszczalnia z osadem czynnym działa na innych zasadach, w zbiorniku wypełnionym ściekami znajdują się specjalne szczepy bakterii, które nie mają zdolności przyklejania się do podłoża, ale zbijają się w tzw. kłaczki osadu, które są w ściekach zawieszone. One również odżywiają się ściekami, rozmnażają, przez co rośnie ich ilość. Ich nadmiar przepływa ze ściekami do osadnika, w którym kłaczki opadają na dno, oddzielając się od ścieków
